Zekâtın Şartları ve Kimlere Farz Olduğu

09.02.2026

Okuma Süresi: 4 dakika

A⁺

A^-

Zekât, İslâm’ın mali ibadetleri arasında önemli bir yere sahiptir. Her Müslümanın üzerine farz değildir; belirli şartları taşıyan kimselere farz olur. Bu şartlar ibadetin hem anlamını hem de sorumluluk boyutunu ortaya koyar.

Zekâtın farz olabilmesi için kişinin malında bazı ölçütlerin bulunması gerekir. Bu ölçütler İslâm hukukunda ayrıntılı biçimde açıklanmış ve ümmetin icmaıyla sabit hale gelmiştir.

1. Müslüman Olmak

Zekât ibadeti yalnızca Müslümanlara farzdır. Müslüman olmayan kimselere böyle bir yükümlülük yöneltilmez.

2. Hür Olmak

Klasik fıkıh kitaplarında hürriyet zekâtın şartlarından biri olarak ifade edilmiştir. Günümüz şartlarında kölelik bulunmadığı için bu madde fiilen uygulanmamaktadır.

3. Akıl ve Bülûğ Çağında Olmak

Zekâtın sorumluluğu, akıl sağlığı yerinde olan ve ergenlik çağına ulaşmış Müslümana aittir.
Bazı mezheplere göre zekât malın hakkı olduğundan, çocuğun veya akıl hastasının malından da zekât verilmesi gerektiği yönünde görüşler bulunsa da genel uygulamada ergenlik şartı esas alınır.

4. Nisap Miktarı Mala Sahip Olmak

Zekâtın temel şartlarından biri, kişinin nisap miktarı mala sahip olmasıdır.
Nisap, zekât yükümlülüğünün başlayabilmesi için gerekli olan asgari servet miktarıdır. Bu değer altın üzerinden hesaplanır ve piyasa fiyatlarına göre güncellenir.

Kişi borçlarını düşüp geriye kalan malı nisap miktarını aşıyorsa zekât yükümlüsü olur.

5. Malın Üzerinden Bir Kamerî Yıl Geçmesi

Zekâta tabi malların üzerinden bir kamerî yılın geçmesi şarttır. Buna “havelân-ı havl” denir.

Bazı mallarda üretim, ticaret veya gelir yapısı sebebiyle yıl şartı aranmaz. Ticaret malı ve para gibi varlıklar yıl boyunca artıp azalabilir. Yıl sonunda nisap miktarı aşılıyorsa zekât farz olur.

6. Malın Artıcı (Nemâ) Özelliği Taşıması

Malın artma özelliğine sahip olması zekâtın şartlarındandır. Artış fiilî olabileceği gibi hükmî de olabilir. Para, altın ve ticaret malları bu sebeple zekâta tabidir.

Zekât Kimlere Farz Olur?

Yukarıda belirtilen şartları taşıyan herkese zekât farz olur. Buna göre zekât:

Müslüman olan,
Akıl sağlığı yerinde bulunan,
Ergenlik çağına ulaşmış,
Nisap miktarı mala sahip olan,
Bu malı üzerinden bir yıl geçen

kişiye farzdır.

Zekât, kişinin kendi ve ailesinin temel ihtiyaçları karşılandıktan sonra arta kalan mal üzerinden verilir. Böylece zekât hem bireysel hem de toplumsal bir sorumluluk olarak yerine getirilmiş olur.